Çîrok

Çîroka li bin baranê

 Ji kovara Bîrnebûn, havîna 2005an

YusufYeşilöz

26.06.2005

Ev çîroka li jêr, xortekî kurd li kêleka behra Zürichê ji min re got. Baran şên dibarî, em li ser bankeka darinî rûniştibûn. Mêr û jinên ku di ber me re derbas dibûn, şemsiye li ser xwe

girtîbûn. Porê me şil dibû û me bi kefa destên xwe dadişand. Min navê wî mêrê kurd ji bîr kir. Ricake wi tenê hebû: got ma gundiyên min ê ku li gund mayin, xebera xwe ji çîroka me nebin.

Min soz da wî.

“... dema ku kalikê min bi nexwaşiya bênav diçe rehmeta Xwedê, bavê min sê salî bûye. Îro dibêjin, ku ew nexweşî dilrawestin bûye. Piştî ku kesekî ji malbata bavê min nexwastiye diya wî li xwe mar bike, malbata diya bavê min gotiye “keçika me bê parastin nabe” û hatine keçika xwe ya diya zarokekî birine. Girî û kilamên ku wê li ser zarokên xwe û hêja diya bavê min li ser hespê li paş birayê xwe gotibûn, bûn stranên meşhûr. Îro jî tên qal kirin. Çend rojan

bi şun da ew dane mêrikekî ku ji wê qasî bîst salan mezintir. Bavê min Abbas li cem apê xwe yî ku bavê pênc xortan bû maye û çend mehan bi şun da bûye yekî ji malê. Ew jî bi apê xwe

û zarokên wî re li ser ereba hespa tere ser bax û bostan, bi 

wan re rabûye û rûniştiye.

Foto: Uske

Şeş sal derbas bûne, bavê min neh salî bûye wexta ku tuccarê fistiqa ji Taşköyê li serê sibê hatiye gundê me. Li ser sifrê runiştibûne û mêrik kula dilê xwe ji apê min û jina wî re gotiye:

Zarokên wî nebûn û wî nedixwast ku ocaxa xwe vemire. Apê bavê min li jina xwe wegeriyaye û gotiye, pênc lawik bese min in û em Abbasê sêwî bidin wî mêrikî bi wext! Jina wî ji hewa de li benda tiştekî wusa bûye. Bi girî û qîrînî bavê min li ser motirê mêrik çûne gundê wî. Zarokê apê min li ser wî şûn kirine, lê çi fêde! Her sala ku mêrik ji bo karê xwe yî sandin û firotinê hatiye gund, wî bavê min jî bi xwe re anîye û her tim kincê nû li wî bûne. Apê bavê min hingê ew bi kincên nû mal bi mal digerandiye, ji wan cîranan re ku ji wî loma dikirin digotiye ku birazîyê wî ketiye maleka mîna cennetê, destekî wî yê di hingiv da ye yek jî di rûn da ye, li gundê tirkan tirkî ji hîn bûye. Apê bavê min bi xwe tirkî li eskerîyê hîn kiribû, hîngê gundiyên me li kesên ku tirkî dizanin bi çavnebarî mese dikirin. Pîreka gundî rabûye xwê li dora bavê min belav kiriye ku ma ji çavan biparêze. Bavê min bûye xortekî bilind û bi nav, lê wexta ku dema wî yê zewacê hatiye kesî li wî gundî kêçika xwe nedaye wî, ji bo ku ew alewî, gundî ji sunî bûne. Li dawî, ji şerên giran bi şun da, bavê min kêçikekê; diya min direvîne û tê

gundê bavê xwe.

Jiyana xweş

Li gundê bavê wî van salan pir mêr çûbûn Ewropayê, erd û gomên gund vala mayîbûn. Ji derên biyanî, piranî ji gundên tirka li doralî me şivan dihatine gund ku bişuxilin. Bavê min erdê merivên xwe ku koçber bûn diajo û di hundirê çend salan de keriyekî pez û bizin digihîne hev. Ew dibe rênçber û bi rûnê xwe diqewire. Ew bi kêf e, te yê bigota: nîviyê dinê bûye para wî. Di pênc salan de çar kurikê me dibin, du keçik û du lawik. Bavê min ji me re digot: ez li dor dinê çax bûm, lê min rehetiya dilê xwe li gundê bavê xwe dît. Em şora xwe zêde direj nekin. Êvara rojeka bi ewr eskerên tirk tên gund û bavê min di bin mist û pîna de kaş dikin cîpa xwe. Li kal, pîr û zarokên gund dibe qîrînî. Esker guhdarî kesî nakin, gazê didin cîpa xwe û di nav toz û dûmên de com dibin. Dawîyê çend rojan bavê min tê, ew di halakî de ye, meriv bigota heft cîp di ser wî re derbas bûne. Eskeran jê re gotine xeber

ji gund têye ku ew gerîlla xwedî dike. Wî ji me re digot: tiştê ku li qaraqolê hatin serê min, ne hûn bipirsin ne ji ez bahs bikim. Lê wî li ser wê meselê tobe kir ku li gund nemîne. Wexta

ku ew çû, wî bi xwe bi hezaran histêrk vala kirin, lê em bi kêf bûn û me digot em ê rojekê herin Ewropayê cem merivên xwe yê bi kincên rind. Pezê me dan qesebêkî simbeldirej û zikgir. Lê li me bi qar hat. Şofêrê TIRê bavê min û yanzdeh hevalên wî yên din li parqeke nêzikî bajarê Baselê danîn, ew ji pismamê xwe yi ku bi salan li wir bû re telefon dike. Lê rêdarî ewqes zor bûye, bavê min bêhal maye ku wî û pismam hevdû nas nekirine. Ku me ji çend rojan şun da bîhist ku bavê me li sinorê Swissre nehatiye girtin û derbas bûye,

me got wî xwe xelas kir. Çend roj derbas nebûn, me dest ji dibistanê berda û me xwe ji çûyinê re hazir dikir. Piştê mehekê dolmişa gund ji me re mektûba bavê min anî, di nav de resimê wî ku li ber taxsîyeka zer hatîbû kişandin derket. Me resim dest bi dest, mal bi

mal gerand û me bawer dikir ku bavê min bûye xwedîyê taxsîyekê. Apê bavê min î ku êdi nedikarî me bikşîne ber pezê xwe dikir were wir û digot ew taxsiya lawikê wî ye. Hingê hat

bîra me jî ku ew rast bû; me pir resimên lawikê wî ku li ber, li kêleka taxsî bi quretî dawestî bû, yan jî li ser qaporta wê rûniştibû dîtîbûn. Mamostê me yî ku bi eslê xwe kurd bû dihat

mala me û digot ku ew bawer e, em ê li demeke nêzik nikaribin herin Swissreyê û wî dixwast ku em werin dibistanê. Lê me qirara xwe dayibû, pêxember bihata jî me guh nedida ser wî. Apê bavê min êdi dest pê kir ji Swissre zêf û kufr dikirin. Lê ku jina wî ye dilgerm şor dianî ser perê ku ji vir de bê zehmet dihatin, apê bavê min digot, tobe tobe yarabbî li qisûra min nemîne. Ew mêrikê dilfireh bû yekî hêrsgiran. Wî em di qula derzîyê re derbas dikirin,

lê me jî dilê wî dişkand û digot em ê herin û ji te xelas bin.

Heviya bêmerc

Ji çûyina bavê min bi şun da çar sala çavên me şev û roj li rêya mektûba ku ji Swissreyê bihata bû. Şofêrê dolmişa gund her roj dihat ber mala me û dipirsî ka em kînge herinî welatê ji cennetê. Wexta ku bavê min saxiya xwe kir ku ew bi rêya dewletê me nikare bibê cêm xwe, me şebekeyek ku bavê min jî birîbû Swissre girt û me da rê. Ji hêrsê xwe re kalikê me xatir ji me nexwast. Lê em li sînor hatin girtin û çar rojan bi şunda wegerîn gund. Me dîsa bi mehan guhdarî li kaxizên ku ji Swissre bên kir. Rojekê xeberek hat, te yê bigota pêxember hatîye mala me: ji balyoza Swissre li Enqerê mektûbek hatibû û digotin vîza me hazir e. Bavê

min haqê mayînê heynaye. Em bi kêf çûn Swissreyê, ez cara yekem li balafirê niştim. Em difirîn. Bavê min di ber hatina me, ji me re xanî li gundekî bi navê Boswil girtibû. Wexta ku em ketin mala xwe, me bawer dikir ku em hatinî mala Xudê. Me dest bi dibistanê kir, bavê min got, hûn mecbûr in herin dibistanê, lê zimanê elmanî bi me mîna gujeguja erxa gundê me dihat. Min li vir tiştekî giring bîr kir: ku bavê min çû Swissreyê û me, mezin û biçûk, bawer dikir ku ew ê haqê mayînê bistîne, pismamekî wî jî xwast ku ew du lawikên wî ji heyne ser xwe ku lawikên wî bibin “birayên” me, bibin îşçîyê welatê dewlemend. Wî digot ma lawik herin xwe xelas kin. Bavê min î rûnerm nikarî bê “na”, diya min çû daira nifûsê, pere li ber hejmartin ku du bira li me zêde bike. Ku bavê min jî li Swissreyê çi gotîbû, ez nizanim.

Rastîya xapînok

Li Swissreyê çar-pênç salên me baş derbas bûn. Em li her şemî yan ji yekşemîyan diçûn dawetekê, sinnet yan ji zewacê. Me bi sedan û hezaran însanê ji doraliya me didît. Ez bawer

im, kêfa me bi hevdu dihat. Wexta ku pereyê ku xelat dikirin bi “aporlo” dixwandin, em nêzik wan dibûn û me destên xwe xurt li hev dixistin. Bavê min digot, li daweta lawikên min

hin pir însanên werin. Lê mixabin wî daweta me nedît. Ez serê te neêşînim û kin bibirim û bêjim ka çima? Birayekî min î biçûk û birayê min î “sexte” guh li me û dibistanê nekirin

û qirara rêya xwe bi xwe dan. Ji heftê carê mamosta wan dihat mala me. Jinika porspî li ber me û birayên me digeriya ku ew werin dibistanê û li vir ningê xwe bi zarokên din re heynin

û dînin. Wexta ku jinikê digot lawik ê ‘agressîv’ in, me digot ew ne rast e. Wexta ku wê digot: zarokê xwe bikşînin psîkologê dibistanê, me digot ew ne dîn in. Wexta ku wê digot: zarokên

xwe ji vî xanîyê biçûk derxînin bibin nav daristanê ku ew bibezin yan jî bileyzin, dara işkênin, me digot, jinik dîn e. Wexta ku bavê min ji jinika mamosta re got: min li gund pênçsed pez

xwedî dikir bi hev re dibir û dianî, tu nikarî yanzdeh zaroka bi hev re bibî û bînî, jinik keniya. Lê ku jinik diçû, bavê min lome ji diya min dikir û jê re digot, we nizaniye lawikên me mezin

bikira. Diya min êsê xwe nedikir, bi tenê li ber Xudê digeriya. Bi dizî digot; ma te jî lawikê xelke heynaniya ser me. Bavê min ew gotina nedibihîst. Ez ji te re hîn bêm çi, dawî gihiştke

dibistanê qirar da ku du birayên min herin dibistana taybet, dibêjin “Internat yan ji Privatschule”. Bi tirkî dibejen  “yatılı”, ez nizanim hûn bi kurdî pê re çi dibejin. Wan gotin pereyê wê dibistanê dewlet dide, em bi kêf bûn û me jinika mamosta dawetê nan kir, lê

wê got wextê min tune. De tu were, bavê min du salan ji vê meselê bi şun da şixulê xwe wenda kir, fîrma wî îflas kir û ew bê îş ma, tu dizanî, ew bû “arbeitslos”. Paşîngê beledîye banga me kir û got, ku perê dibistana taybet nikarin bidin, gereg em ji wê roja ku bavê min bê îş ma bi şun da perê dibistanê bi xwe bidin. Me got na, wan got erê. Wan ji me re kaxiz

kişandin, em çûn cem ebûqatekî. Bi vî halî du sal derbas bûn, lê birayên min hîn diçûn dibistana taybet. Pişti du salan ebuqatê me yî ku me dorê deh hezar Frank dayîbûn ji me re got, dosya xwe bibin, ez hedî nikarim tiştekî bikim. Dibistana taybet birayên min kişandin malê û gotin zarokên we li zarokên din dixin. Em bi hêrs ketin, lê me hêrsê xwe bi tenê di nav hevdu de da der. Bavê min li diya min dixist, diya min digirîya, birayên min êdî nedihatin malê, bavê min heta sibê li wan digeriya, ku dihate malê ew jî digirîya.

Rojekê ji dibistanê ji me re mektûbêk hat û wan ji me re hesabek derxistîn: serî zarok rojêk dorê pêncsed Frank hesab kirine, çar sala jî tu bi xwe hesab bike ku çiqas digire! Gereg me ew pere dabûna belediyê. Me îtiraz kir, lê bê serkeftin. Me tiştek dizanî, reîsê belediyê û xwediyê dibistana taybet merivê hevdu bûn, lê kesî baweriya xwe bi me nedikir wexta ku me digot, dibistana taybet şagirt pê gereg bûn û li ser milê birayên min qezenca xwe kirin, pere ji belediyê sandin. Çend meha bi şun da polîsê biyaniya ji me re qirarek kişand û got: yan

hûn wan perena didin, yan ji hûn welatê me terk dikin. Ku we pere nedan, ew dikeve sextekariyê, li welatê me sûc e. Ewqes perê me tunebûn ku em bidin. Me dîsa ebûqatek girt, me pere ji merivê xwe deyn kirin, me îtiraz kir, lê bê serkeftin. Qirar ji mehkemê derxistin. Wexta ku tercuman ji bavê min re xwand ku wî îmza xwe avetiye bin çi, qotê me ziwa bû, bavê min got, min hîngê fehm nekiriye û îmza kiriye ku ez perê dibistana taybet bi xwe

bidim belediyê. Lê hakîm got, ez ancax baweriya xwe bi kaxizê bikim. Ez dirêj nekim, me saxiya xwe kir, cil û colên xwe heynan û em çûn cem merivê xwe li Baselê. Me êdi benê xwe qetandibû, me nikarîbû em herin welatê xwe. Merivê me ji me re digotin, li çareyêka

xwe mese kin, lê qet rêyek me din jî tunebû. Li dawiyê bavê min zarokên xwe li meriv û cîrana belav kir û bi xwe jî çû li loqanta yekî konyalî qaçax şixulî.

Ma tu mereq nakî ku çi ji me derket? Ez li cem yekî kurd li mitfaxê kar dikim, li heftê heft rojan, bi nanozikê dişixulim. Her du birayên min ên ku li dibistana taybet bûn ji aliyê yekî

Swissrî ku xêrxwaz bû hatin birin, mêrik çend salan bi şun da ji jinik û malbata xwe veqetî, birayên min niha bê ar û mal in, îdara xwe bi dizî û pasîyê dikin. Her du xwişkên min li cem

merivên me man, wan gotin ew kêçik in û em ê xwe bi ser wan re bigrin, lê xwişka min a mezin hîn ku salê xwe zewacê nehatibûn bi yekî kumarcî re revî, wî sê meha bi şun da, wexta ku saxiya jê kir, ew berda. Ew niha ji me re bûye kuleka giran. Yên din jî îdara

xwe roj bi roj dikin, tirsa ku em werin girtin, mîna barekî giran li ser milê me ye...”

Wexta ku wî xortî çîroka xwe qedand, em demekê direj bêdeng rûniştin, me li însanên ku di ber me re derbas dibûn mese dikir. Em bawer bûn ku her yek ji wan çîrokek xwe hebû.

Çîrok her bi êş in.

Wexta ku em ji hevdu weqetiyan baran êdî nedibarî.